“Tơ Đồng Hậu Tổ – Di sản và Tiếp nối”: Hành trình đánh thức ký ức Đờn ca tài tử Nam Bộ

Không chỉ là một buổi tọa đàm văn hóa, “Tơ Đồng Hậu Tổ” còn mở ra không gian kết nối cộng đồng thông qua những câu chuyện về hậu tổ cổ nhạc miền Nam, nơi công chúng có cơ hội nhìn lại hành trình hình thành và phát triển của nghệ thuật Đờn ca tài tử, loại hình nghệ thuật đã ăn sâu vào đời sống tinh thần của người dân phương Nam suốt hơn một thế kỷ. Chương trình nằm trong khuôn khổ Ngày hội Sách và Văn hóa Đêm lần thứ 5 do Đường Sách TP.HCM tổ chức phối hợp cùng Chất Việt Explorians và Magiskator thực hiện. 

Trong dòng chảy văn hóa Nam Bộ, Đờn ca tài tử không chỉ là một hình thức diễn xướng dân gian mà còn là nơi kết tinh tâm hồn, khí chất và nếp sống của con người miền sông nước. Qua từng lời ca, tiếng đờn, lưu giữ những tâm tư, tình cảm và triết lý sống của biết bao thế hệ. Di sản ấy được vun đắp bởi những nhạc sư, danh cầm, nghệ nhân và những con người đang âm thầm gìn giữ cổ nhạc bằng tất cả lòng đam mê và sự tận hiến.

Với tinh thần tri ân tiền nhân và tiếp nối giá trị truyền thống, chương trình dành sự tưởng nhớ đặc biệt đến các bậc nhạc sư tiền bối gồm nhạc sư Cao Quỳnh Cư, nhạc sư Cao Quỳnh Diêu, nhạc sư Cao Hoài Sang và nhạc sư Nguyễn Văn Thinh, những cái tên đã để lại dấu ấn quan trọng trong quá trình định hình và phát triển nghệ thuật tài tử Nam Bộ.

Theo Ban tổ chức, nội dung của “Tơ Đồng Hậu Tổ” là kết quả của hành trình gần 10 năm nghiên cứu, sưu tầm và học hỏi của nhóm nghiên cứu văn hóa gồm Thạc sĩ Nguyễn Văn Hoàng, Tiến sĩ Trần Văn Đại Lợi và Trần Hữu Lợi. Từ niềm đam mê dành cho Đờn ca tài tử, nhóm đã bền bỉ tìm kiếm tư liệu, kết nối nghệ nhân và phục dựng những giá trị đang dần lui vào ký ức để mang đến cho công chúng một không gian văn hóa vừa học thuật vừa gần gũi.

Điểm nhấn đầu tiên của chương trình là phiên trò chuyện văn hóa cộng đồng với chủ đề “Tri ân hậu tổ cổ nhạc miền Nam”. Thông qua phần giao lưu cùng các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, nghệ nhân và học giả trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật dân tộc, công chúng sẽ được nhìn lại phong trào Đờn ca tài tử Nam Bộ đầu thế kỷ XX, quá trình hình thành và phát triển của nghệ thuật tài tử, cũng như cuộc đời và dấu ấn nghệ thuật của các nhạc sư tiền bối.

Chương trình đồng thời gợi mở những câu chuyện về vai trò của bài bản tài tử trong đời sống văn hóa Nam Bộ xưa và nay, từ đó đặt ra câu hỏi về trách nhiệm gìn giữ, phục dựng và tiếp nối di sản cổ nhạc trong bối cảnh hiện đại.

Tham gia chương trình có Tiến sĩ Trần Văn Đại Lợi trong vai trò dẫn chuyện, nhạc sĩ Kiều Tấn là nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc, Nghệ nhân Ưu tú Huỳnh Hữu Trí, học trò của nhạc sư Cao Hoài Sang, Nhà giáo, Nghệ sĩ Ưu tú, Thạc sĩ Huỳnh Khải cùng Thạc sĩ Nguyễn Văn Hoàng, nhà nghiên cứu văn hóa và tôn giáo Cao Đài.

Một trong những nội dung được chờ đợi nhất của chương trình là phần giới thiệu và phục dựng trích đoạn màn 1 tuồng cải lương “Lục Vân Tiên” do nhạc sư Cao Hoài Sang soạn lời năm 1923 và được nhạc sư Cao Quỳnh Cư đạo diễn dàn dựng dựa trên tác phẩm kinh điển của cụ Nguyễn Đình Chiểu.

Thông qua những tư liệu quý được lưu giữ hơn một thế kỷ, chương trình mong muốn tái hiện diện mạo nghệ thuật tài tử khiêm khắc, ca thay phiên và ca ra bộ độc thoại, những hình thức được xem là tiền thân của sân khấu cải lương đầu thế kỷ XX. Không chỉ là hoạt động phục dựng nghệ thuật, đây còn là nỗ lực đánh thức ký ức văn hóa và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của công tác bảo tồn di sản dân tộc trong đời sống hôm nay.

Phần trình diễn có sự tham gia chỉ đạo nghệ thuật ca của Nghệ nhân Nhân dân Thanh Tuyết cùng nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân tâm huyết với cổ nhạc Nam Bộ như tài tử ca Bùi Kha Duy trong vai Lục Vân Tiên, tài tử ca Hữu Vũ trong vai Kiều Công, Nghệ nhân Ưu tú Võ Văn Kim biểu diễn đàn tranh, nghệ nhân Hữu Quý với đàn cò, nghệ nhân Huỳnh Tiến với đàn kìm và nghệ nhân Hữu Vinh biểu diễn sáo trúc.

Không dừng lại ở một chương trình giao lưu nghệ thuật, “Tơ Đồng Hậu Tổ – Di sản và Tiếp nối” còn mang theo kỳ vọng tạo nên sự kết nối giữa ký ức văn hóa với đời sống đương đại, giữa di sản truyền thống với người trẻ hôm nay. Qua đó, giá trị của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ, di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận, tiếp tục được lan tỏa bằng những cách tiếp cận gần gũi và giàu cảm xúc hơn với công chúng.

Giữa nhịp sống hiện đại của đô thị ngày nay, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ bị lãng quên trong dòng chảy gấp gáp của thời đại, chương trình kể chuyện văn hóa cộng đồng “Tơ Đồng Hậu Tổ – Di sản và Tiếp nối” được tổ chức như một lời tri ân sâu sắc dành cho những bậc tiền nhân đã góp phần tạo dựng nền cổ nhạc Nam Bộ, đồng thời mở ra không gian kết nối giữa di sản và thế hệ đương đại bằng tình yêu dành cho văn hóa dân tộc.