Nghề cói Kim Sơn: Những sợi cói nối dài giá trị di sản

Kim Sơn là vùng đất ven biển được hình thành qua quá trình khai hoang, quai đê, lấn biển. Trong quá trình cư dân đến sinh sống và phát triển sản xuất, cây cói dần trở thành một loại cây gắn bó với đời sống kinh tế của người dân địa phương. Từ nguồn nguyên liệu này, nghề chế biến và đan các sản phẩm từ cói từng bước hình thành, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Nghề cói Kim Sơn là nghề thủ công truyền thống đã hình thành từ hàng trăm năm trước. Trải qua nhiều biến động, nghề vẫn được người dân duy trì và phát triển. Năm 2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1150/QĐ-BVHTTDL, đưa nghề thủ công truyền thống nghề cói Kim Sơn vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Từ sợi cói đến những sản phẩm mang đậm dấu ấn Kim Sơn 

Để tạo nên một sản phẩm cói, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn. Cói sau khi thu hoạch được phơi, làm sạch và lựa chọn theo từng loại. Tùy sản phẩm, nguyên liệu tiếp tục được xử lý, nhuộm màu hoặc tạo hình trước khi đưa vào đan, dệt. Với những người đã có nhiều năm gắn bó với nghề, từng thao tác được thực hiện nhanh và chính xác, tạo nên những sản phẩm có độ chắc, đều và đẹp mắt.

Nếu trước đây cói chủ yếu được biết đến qua những chiếc chiếu phục vụ đời sống, sản phẩm từ cói Kim Sơn ngày nay đã đa dạng hơn. Những người thợ và cơ sở sản xuất tạo ra nhiều mặt hàng như thảm, làn, khay, hộp, đĩa, cốc, tách, mũ, dép hay túi xách. Mẫu mã, màu sắc và hoa văn cũng được thay đổi để đáp ứng nhu cầu của thị trường, trong đó có nhiều sản phẩm đã được công nhận đạt chuẩn OCOP của tỉnh. 

Không gian sản xuất vì thế cũng mang một hình ảnh đặc trưng của vùng nghề. Những bó cói được phơi, những khung dệt và các sản phẩm thủ công xuất hiện trong đời sống thường ngày, cho thấy nghề truyền thống vẫn có sự hiện diện nhất định trong cộng đồng. Tại một số làng nghề ở Kim Sơn, các sản phẩm từ cói được sản xuất thủ công và đưa ra thị trường thông qua các doanh nghiệp, đại lý thu mua.

Nghề cói giữa nhịp sống mới 

Giá trị của nghề cói không chỉ nằm ở những sản phẩm được tạo ra. Đằng sau mỗi chiếc chiếu, chiếc giỏ hay món đồ thủ công là kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ. Đó cũng là câu chuyện về cách người dân tận dụng nguồn nguyên liệu gắn với điều kiện tự nhiên của vùng đất ven biển để tạo dựng sinh kế.

Ngày nay, nghề cói Kim Sơn đứng trước yêu cầu phải thích ứng với thị trường hiện đại. Các sản phẩm không còn chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà ngày càng được chú trọng về mẫu mã, công năng và giá trị thẩm mỹ. Việc đưa sản phẩm cói đến các hoạt động trưng bày, trải nghiệm nghề cũng mở ra thêm cơ hội để du khách hiểu hơn về quá trình tạo ra một sản phẩm thủ công. Du khách và học sinh được quan sát nghệ nhân làm nghề, thử dệt chiếu và đan giỏ cói.

Từ những sợi cói giản dị của vùng đất ven biển, người dân Kim Sơn đã tạo nên một nghề thủ công có giá trị về kinh tế và văn hóa. Trong nhịp sống hiện đại, nghề cói Kim Sơn đang tiếp tục được gìn giữ qua những đôi tay người thợ, đồng thời từng bước thích ứng với nhu cầu mới của thị trường. 

Huyền Trang