Phát biểu khai mạc Lễ hội đền Cái Lân, Chủ tịch UBND phường Bãi Cháy Trần Mạnh Hùng nêu: Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO vinh danh (12/2016), tôn vinh thiên chức người Mẹ/phụ nữ, cầu mong sức khỏe, may mắn. Đây là tín ngưỡng bản địa lâu đời, mang đậm bản sắc văn hóa Việt.
Bí thư Đảng ủy phường Bãi Cháy Nguyễn Hoàng Quý trao đổi với tạp chí Vietnam Travel: Lễ hội đền Cái Lân là sản phẩm văn hóa du lịch, góp phần thực hiện phương châm du lịch bốn mùa, phát triển kinh tế xanh bền vững.
Theo dân gian, đền Cái Lân là một trong nhiều ngôi đền thờ mẫu Thoải. Mẫu Thoải còn gọi là Mẫu đệ tam, người cai quản miền sông nước, bà chúa liên quan trực tiếp đến dân tộc Việt trong buổi đầu dựng nước. Thông thường, đền thờ mẫu thờ chung Tam toà thánh Mẫu. Nhưng đền Cái Lân lại là một trong 3 ngôi đền ở miền Bắc chỉ thờ Mẫu đệ tam. Truyền thuyết kể lại rằng, Thánh mẫu đệ Tam vốn là công chúa con gái vua Bát Hải Long vương Thuỷ quốc Động Đình, có danh hiệu là “Bạch Ngọc Thuỷ tinh xích lân long nữ công chúa”. Nghe theo sự xếp đặt của vua cha, bà kết duyên cùng hoàng tử Kính Xuyên là con vua Đất. Trải qua nhiều biến cố cuộc đời, đến khi mất, bà thường hiển linh phù hộ độ trì cho những người làm nghề sông nước tránh được mưa to gió lớn. Vì thế, trên các cửa sông, người ta thường lập đền thờ bà.
Tương truyền, đền Cái Lân có từ thời nhà Trần. Do vị trí chiến lược, Hưng Đạo đại vương đã cho xây dựng ở đây một ngôi đền để cai quản sông nước. Nhiều người cho rằng, chính sự linh thiêng của Thánh Mẫu đã giúp cho quan quân nhà Trần đánh thắng giặc Nguyên Mông trong nhiều trận thuỷ chiến ở miền Đông Bắc.
Đền Cái Lân còn là nơi tổ chức các lễ hội truyền thống dân gian, dựng lại hình ảnh sinh hoạt, đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt và của nhân dân địa phương. Các hoạt động này có tác dụng giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý uống nước nhớ nguồn cho các thế hệ nhân dân địa phương. Đền Cái Lân đã thực sự góp phần tô đẹp thêm truyền thống văn hoá nghệ thuật ở địa phương và trong nghệ thuật kiến trúc đền ở vùng châu thổ đồng bằng Bắc Bộ.
Đền Cái Lân có không gian linh thiêng, là nơi chứa đựng các giá trị văn hoá truyền thống quý báu của Dân tộc ta, là nơi phụng thờ, tôn vinh các giá trị văn hóa, trong đó có tục thờ Mẫu. Đây cũng là nơi tập trung kết nối văn hoá cộng đồng, giáo dục các thế hệ con cháu lòng tự hào về quê hương đất nước, về cha ông, giống nòi, về quá khứ hào hùng hơn 4.000 năm lịch sử của dân tộc. Với những giá trị cả về lịch sử và yếu tố tâm linh, đền thờ Mẫu là nơi thu hút đông đảo bà con nhân dân địa phương và các vùng lân cận đến tham quan, dâng hương chiêm bái.
Năm 2025, phường Bãi Cháy đã phục dựng lại các khoa lễ lễ hội đền Cái Lân, thiết thực phục vụ đời sống văn hóa tín ngưỡng cho nhân dân địa phương và đáp ứng nhu cầu du lịch tâm linh cho du khách xa gần. Lễ hội đền Cái Lân xuân Bính Ngọ (2026), hàng ngàn người dân địa phương và du khách thập phương về dự. Với các khoa lễ dâng hương cáo thần thờ Mẫu, lễ cầu Quốc thái-Dân an; Nhân khang-Vật thịnh; hướng về Chân – Thiện – Mỹ. Lễ kết hợp với hội, có nhiều hoạt động văn hóa như tổ chức thi các trò chơi dân gian, quảng bá hoạt động văn hóa tâm linh, du lịch lễ hội…tạo sản phẩm du lịch đặc sắc, góp phần vào phương châm du lịch bốn mùa.
Vũ Phong Cầm
